TEXNIKA FANLARI
KAPILL YAR TUZILMALI G‘OVAK MUHIT YORDAMIDA QUYOSH CHUCHUTGICHINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH: UCH O‘LCHOVLI SONLI TAHLIL VA EKSPERIMENTAL TASDIQLASH
Referat
Ushbu tadqiqot kapillyar tuzil mali g‘ovak membrana bilan integratsiyalangan quyosh energiyasida ishlovchi chuchutish qurilmasi uchun kompleks uch o‘lchovli sonli modelni taqdim etadi. Boshqaruvchi tenglamalar, jumladan, issiqlik almashinuvi, kapillyar ta’sirida yuzaga keluvchi massa almashinuvi, Darcy-Brinkman impuls tenglamalari hamda Hertz-Knudsen formulasi asosidagi fazalararo bug‘lanish jarayonlari chekli hajmlar usuli (FVM) yordamida 6,4 × 10 6 nazorat hajmlaridan iborat to‘rda bir vaqtda yechildi va ikkinchi tartibli L 2 xatolik 0,28% ga erishildi. G‘ovaklik (φ=0,20 -0,90) va kapillyar diametri (d=10- 200 mkm) bo‘yicha parametrik optimallashtirish natijasida φ=0,65 va d=35 mkm qiymatlarda eng yaxshi ekanligi aniqlanib, maksimal issiqlik samaradorligi η=83,7 ± 2,2% hamda kunlik chuchuk suv ishlab chiqarish 14,8 ± 0,8 kg/m 2 ·kun ga yetgani qayd etildi (1000 W/m 2 quyosh nurlanishi sharoitida), bu an’anaviy tekis absorberlarga nisbatan 97,9 % ga yuqori ko‘rsatkichni tashkil etadi. Kapillyar strukturali g‘ovak membr ana (CPM) asosidagi quyosh chuchitgich qurilmasi Darcy- Brinkman-Forchheimer 3D matematik model yordamida tadqiq etildi. Issiqlik uzatish, massa almashish va kapillyar momentum tenglamalari bir vaqtda yechildi. Adaptiv chekli hajmlar metodi (FVM) 6,4×10 6 bo shqaruv hajmli tarmoqda ikkinchi tartibli aniqlikda amalga oshirildi. G‘ovaklilik φ = 0,20– 0,90 va kapillyar diametr d=10- 200 μm oralig‘ida parametrik optimallashtirish o‘tkazildi. Model natijalari laboratoriya tajribalari bilan taqqoslanib tasdiqlandi. Bu g‘lanish kinetikasi Hertz - Knudsen tenglamasi orqali, tuz transporti esa reaktiv adveksiya-diffuziya tenglamasi orqali modellashtirildi. Optimal konfiguratsiya φ=0,65 va d=35 μm bo‘lganda issiqlik samaradorligi η=83,7 ± 2,2% ga, kunlik hosildorlik esa 14,8 ± 0,8 𝑘𝑔/𝑚 2 𝑘𝑢𝑛 ga yetdi. Bu ko‘rsatkichlar an’anaviy va yassi qurilmaga nisbatan mos ravishda 97,9 % va 185 % yuqori bo‘ldi. Sonli model tajriba ma'lumotlari bilan MAE=1,9% va R 2 =0,9974 aniqlikda mos keldi. Kapillyar oqim konsentratsiya polyarizatsiyasini 44, 3% ga kamaytirdi va erigan moddalarni 62 ± 12 mg/L ga tushirdi, bu WHO standartidan 8 baravar past. Optimallik cho‘qqisi φ≈0,645 da irradiance qiymatidan mustaqil ravishda saqlanib qoldi. Kapillyar qurilma an’anaviy absorberga nisbatan tuz qoldig 'ini 480 dan 62 mg/L ga kamaytirib, suv tozaligini tubdan yaxshiladi.Kalit so'zlar
quyosh chuchutish
kapillyar tuzilmali g‘ovak membrana
chekli hajmlar usuli
issiqlik samaradorligi
kapillyar chiqish
kontsentratsion polaryatsiya
Hertz-Knudsen bo‘yicha bug‘lanish
Mualliflar
Iqtibos keltirish tartibi
Jurnal uslubiAsqarov, M.; Raximov, N. Z. KAPILL YAR TUZILMALI G‘OVAK MUHIT YORDAMIDA QUYOSH CHUCHUTGICHINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH: UCH O‘LCHOVLI SONLI TAHLIL VA EKSPERIMENTAL TASDIQLASH. Innovatsion texnologiyalar, 2026, 62(2), 119-126.
https://doi.org/10.70769/2181-4732.ITJ.2026-2.16
Adabiyotlar
- WWAP. The United Nations World Water Development Report 2023: Partnerships and Cooperation for Water. UNESCO, Paris, 2023.
- Elimelech M, Phillip WA. The future of seawater desalination: energy, technology, and the environment. Science 2011;333(6043):712 – 717. https://doi.org/10.1126/science.1200488
- Tao P, Shang W, Song C, Shen Q, Zhang F, Luo Z, et al. Solar-driven interfacial evaporation. Nature Energy 2018;3(12):1031 – 1041. https://doi.org/10.1038/s41560-018-0260-7
- Wang Z, Ye Q, Liang X, Xu J, Chang C, Song C, et al. Paper-based membranes on silicone floaters for efficient and fast solar-driven interfacial evaporation under one sun. J Mater Chem A 2017;5(31):16359 – 16368.
- Chen C, Li Y, Song J, Yang Z, Kuang Y, Hitz E, et al. Highly flexible and efficient solar steam generation device. Adv Mater 2017;29(30):1701756.
- Ito Y, Tanabe Y, Han J, Fujita T, Tanigaki K, Chen M. Multifunctional porous graphene for high-efficiency steam generation by heat localization. Adv Mater 2015;27(29):4302 – 4307.
- Ghasemi H, Ni G, Marconnet AM, Loomis J, Yerci S, Miljkovic N, et al. Solar steam generation by heat localization. Nature Commun 2014;5:4449.
- Zhou L, Tan Y, Wang J, Xu W, Yuan Y, Cai W, et al. 3D self-assembly of aluminium nanoparticles for plasmon-enhanced solar desalination. Nature Photon 2016;10(6):393 – 398.
- Liu Z, Song H, Ji D, Li C, Cheney A, Liu Y, et al. Extremely cost-effective and efficient solar vapor generation under nonconcentrated illumination. Global Challenges 2017;1(2):1600003.
- Hu X, Xu W, Zhou L, Tan Y, Wang Y, Zhu S, et al. Tailoring graphene oxide-based aerogels for efficient solar steam generation under one sun. Adv Mater 2017;29(5):1604031.
- Zhou L, Tan Y, Ji D, Zhu B, Zhang P, Xu J, et al. Self-assembly of highly efficient, broadband plasmonic absorbers for solar steam generation. Sci Adv 2016;2(4):e1501227.
- Chen C, Kuang Y, Hu L. Challenges and opportunities for solar evaporation. Joule 2019;3(3):683 – 718.
- Dang C, Jia L, Lu Q. Investigation on thermal and optical performance of a concentrating solar air-gap membrane distillation system. J Membr Sci 2016;508:56 – 68.
- Tao F, Zhang Y, Yin K, Cao S, Chang X, Lei Y, et al. Numerical simulation of solar-driven evaporation in porous media. Appl Therm Eng 2020;165:114591.
- Гайимназаров, И. Х. (2024). НАТУРНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ ПО ОПРЕДЕЛЕНИЮ РАСХОДА НАНОСОВ В УСЛОВИЯХ НЕСТАЦИОНАРНОГО ТЕЧЕНИЯ. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 4(4), 317-324.
- Wang Z, Liu S, Tang Y, Zhao D. Lattice Boltzmann simulation of capillary flow in porous solar absorbers. J Fluid Mech 2022;938:A21.
- Tsuruta T, Nagayama G. Molecular dynamics studies on the condensation coefficient of water. J Phys Chem B 2004;108(5):1736 – 1743.
- Hu X, Xu W, Zhou L, Tan Y, Wang Y, Zhu S, et al. Graphene aerogel as solar steam generator. Adv Mater 2017;29(5):1604031.